Fedra december 2007 | dit artikel in pdf - print dit artikel - terug naar overzicht
Arts aan de deur
Ruim een jaar gaan de controlegeneesheren op pad. Ondertussen hebben ze aangeklopt bij 35.000 deuren. Hun bevindingen laten geen spaander heel van het imago als zou de ambtenaar liever lui dan moe zijn en zich graag ziek voordoen. In 87% van de controles bleek de afwezigheid gerechtvaardigd.
Bij 3% knipte de controlearts in het aantal ziektedagen, vaak in overleg met de patiënt die gul bediend werd door de eigen huisarts. Voor slechts 1% oordeelde hij dat de afwezigheid niet gerechtvaardigd was.
Bij de resterende 9% was de controle niet mogelijk omdat de ambtenaar niet thuis was (of niet opendeed?) en ook het verzoek om zich later op het dokterkabinet aan te bieden naast zich neerlegde.
Jacky Leroy, voorzitter P&O: ‘Iedereen heeft het recht ziek te zijn en thuis te blijven. Maar als die 9% moedwillig de controle probeert te ontlopen, wil ik hierin duidelijk zijn: dit kan niet. Tegelijk mogen we ook niet overdrijven. Het is niet de bedoeling dat we meteen de grote stok bovenhalen. Er kan een vergissing in het spel zijn. Of het toeval kan een rol spelen. Maar hoe dan ook: de personeelsdienst krijgt van elk individueel geval een bericht en het is aan hen om hierop te reageren. Bijvoorbeeld door het loon voor die dag in te houden.’
Eerst is eerst
Die ochtend in het dokterskabinet: de honderdvijftig controle-artsen die in het Medex-systeem meewerken, klikken om 10 uur naar de beveiligde website van Medex. Daar vinden ze voor hun regio een lijst met ambtenaren die zich ziek gemeld hebben. Per regio zijn een drietal artsen aangewezen. Zij kiezen uit de lijst zelf de adressen die ze willen aandoen.
Ria Fransis, directrice Medex: ‘Voor de artsen geldt: wie eerst is, eerst komt. Alle controleartsen voor een bepaalde regio krijgen dezelfde lijst op het scherm. Als een ervan een naam aanklikt verdwijnt die naam van het scherm van zijn collega’s.’
De controleartsen sturen hun conclusies via dezelfde website naar Medex, die de werkgever op de hoogte brengt. In bijna alle gevallen luidt het verdict dat de afwezigheid gerechtvaardigd is. Bij een onterechte afwezigheid ligt de bal in het kamp van de werkgever. Die kan overgaan tot sancties, zoals het inhouden van loon.
Roadshow
Ruim een jaar geleden startte Medex voor drie FOD’s en twee parastatalen. Eén voor één sloten alle FOD’s zich ondertussen aan. Vandaag omvat het controlesysteem alle federale ambtenaren.
Dirk Cuypers, voorzitter Volksgezondheid: ‘Het is een controlesysteem met een bijzonder grote omvang. Onze doelstelling is 20% van de meerdaagse en 30% van de eendaagse afwezigheden controleren. Bij de opstart bestond de vrees dat we niet genoeg artsen zouden vinden om in dit systeem mee te stappen. We hebben toen per provincie een roadshow georganiseerd. De reactie was groter dan we verwachtten. Tien artsen zijn fulltime controle-arts. Een 140-tal heeft een eigen huisartsenpraktijk, maar werkt daarnaast mee met Medex.’
Financiën stapt in
De grootste opgave dezer dagen is de laatste uitbreiding verteren: met de FOD Financiën kwam er recent een serieuze schaalvergroting bij.
Daarnaast staan er nog toekomstprojecten op het programma, zoals een grondige analyse van alle gegevens. Dat zou gelijk staan met het schrijven van een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de Belgische geneeskunde. Grootbanken bijvoorbeeld beschikken wel over cijfers met afwezigheden, maar mogen niet aan hun personeel vragen welke diagnose de huisarts gesteld heeft. Dat ligt anders bij de federale overheid. Als een ambtenaar ziek wordt, moet hij de diagnose van de arts meedelen aan Medex.
Dirk Cuypers: ‘Volksgezondheid beschikt immers over haar eigen artsen. En tussen artsen bestaat het medisch geheim niet. Onze artsen hebben van de Orde der Geneesheren de toestemming gekregen om deze gegevens te verzamelen. Ze worden anoniem verwerkt, zodat de privacy gegarandeerd blijft, en vormen een schat aan informatie waarmee we in de toekomst aan de slag kunnen.”
Jacky Leroy: ‘Zijn sommige departementen gevoeliger aan afwezigheden dan andere? Is het leeftijdsgebonden? Verschillen de resultaten per niveau? Voor welk soort aandoeningen is de ambtenaar kwetsbaar? Die analyse moet nog starten en kan leiden tot een beter gezondheidsbeleid.’
Ondertussen moet men toch al enkele conclusies kunnen trekken?
Dirk Cuypers: ‘Wat we bijvoorbeeld nu reeds gemerkt hebben is een plotse toename bij een griepepidemie. Daar kan men preventief iets aan doen. De medewerkers van deze FOD Volksgezondheid kunnen zich gratis laten inenten. Andere ‘risicovolle’ momenten zijn de dagen voor een lang weekend en Valentijnsdag.’
Minder afwezig?
In Fedra van vorige maand gaf een controlearts het al aan: in tegenstelling tot de tijden waarin er nagenoeg geen controle was, zorgen de huisbezoeken nu voor een ontradend effect. De ervaring uit de privéwereld leert dat bij een ernstig controlesysteem het aantal afwezigheden wegens ziekte daalt. Met andere woorden, werkt het systeem zo preventief dat men op de werkvloer meer ambtenaren aantreft?
Jacky Leroy: ‘Daarop kan ik geen officieel antwoord geven. We hebben immers geen nulmeting. We weten niet hoe vaak men afwezig was, voor we dit controlesysteem geïnstalleerd hebben. Maar (met een brede glimlach) ik ga ervan uit dat de Belgische ambtenaar sinds de 19de eeuw zeer contentieus zijn werk verricht heeft en nooit onterecht een dag thuis bleef.’
Nochtans circuleren niet-officiële cijfers van sommige overheidsdiensten waar men sinds de invoering van het controlesysteem merkelijk minder afwezigheden noteert.
Jacky Leroy: ‘Ik kan daar geen uitspraak over doen. Maar ik hoor het u graag zeggen.’
Beroep
Op de 35.000 controles werd bij een goeie 1.400 gevallen de ambtenaar terug naar het werk gestuurd of het aantal ziektedagen teruggeschroefd. Het staat de ambtenaar dan altijd vrij om beroep aan te tekenen tegen deze beslissing.
Als hij beroep aantekent, wordt hij nogmaals onderzocht door een arbitragearts. Het aantal beroepsprocedures bleef tot nog toe beperkt tot 13. En in drie van die gevallen werd het oordeel van de controlearts herzien.
Jacky Leroy, voorzitter P&O: ‘Van alle beslissingen door de controleartsen werd minder dan 0,01 procent herroepen. We mogen dus stellen dat het systeem werkt.’
De klachten
Ambtenaren kunnen niet alleen beroep aantekenen tegen de beslissing van de controlearts (dat gebeurde tot nog toe 13 keer na 35.000 bezoeken). Men kan ook gewoon Medex een klachtenbrief sturen. Daar kreeg men ondertussen 253 brieven.
50%
De houding van de arts
Ria Fransis, directrice Medex: ‘Deze groep vindt de arts meestal niet beleefd genoeg. Eén van de klagers was bijvoorbeeld misnoegd over het feit dat de arts geen das droeg. Andere vinden dat de arts niet genoeg tijd aan hen spendeerde. Dat misverstand komt wel vaker voor. De eigen huisarts neemt de tijd voor een rustig gesprek. Dat is immers belangrijk om een diagnose te stellen. Maar een controlearts stelt geen diagnose, hij controleert alleen maar en dat kan inderdaad snel gaan.’
Jan Eyckmans, woordvoerder Volkgezondheid: ‘Het bezoek van mijn controlearts was wellicht een record. Ik opende de deur en kreeg te horen ‘maar mijnheer, u ziet er verschrikkelijk uit. Ga maar snel terug naar uw zetel’.
29%
De reden van de controle
Ria Fransis: ‘We hebben een kleine dertig klachten gekregen over de controle zelf. Op 35.000 controles is dat een zeer kleine minderheid, maar niettemin verbaast het ons. Deze personen vinden dat ze niet gecontroleerd hoeven te worden. Nochtans, ze zijn onderworpen aan deze regeling, net zoals alle andere ambtenaren.’
Jacky Leroy, voorzitter P&O: ‘Vergelijk het met de flitspalen. Bij de eerste flitspalen was er veel protest. Naarmate er meer staan, vindt men het steeds meer een normale zaak.’
11%
Verplaatsing naar het kabinet
Ria Fransis: ‘Deze mensen vinden meestal dat ze te ver moeten rijden naar het dokterskabinet. We begrijpen dat, maar het is onvermijdelijk. Een huisarts mag niet in zijn eigen regio patiënten controleren. De deontologische code van de artsen laat dit niet toe. Een huisarts zou dan zijn eigen patiënten kunnen controleren. Dus ligt het kabinet van de controlearts altijd in een aangrenzende regio. Die noodgedwongen verplaatsing is niet altijd evident als men ziek is, maar men kan altijd contact nemen met de controlearts om zijn situatie uit te leggen.’
10%
Organisatie van de controle en procedurefouten
Ria Fransis: ‘De controle is nieuw en een 25 mensen hebben vragen bij de manier waarop de controle georganiseerd wordt. Toegegeven, het is allemaal nieuw en dus even wennen.’
Wat gebeurt er met die klachten?
Coralie Stadsbader, communicatie Medex: ‘Elke klacht wordt besproken met de arts in kwestie. Als zou blijken dat we de dokters beter moeten informeren, sturen we een nieuwsbrief met die extra informatie. En we hebben ook een algemene vergadering met alle controleartsen waarin de klachten uitgebreid aan bod komen.’
Ondertussen bij de vakbonden
De idee dat zieke ambtenaren uit hun bed gebeld werden voor een controle, botste ruim een jaar geleden op heel wat weerstand. De vakbonden, ondruk druk van hun achterban, spraken van een ‘heksenjacht’. Die toon is ondertussen verzacht.
Vakbondsleider Rasschaert begon zijn carrière in de ziekenhuiswereld en zag ondertussen de medische controle uitgebouwd worden in diverse overheidsinstellingen. Het wereldje is hem dus niet onbekend. Hoe staat hij tegenover het Medex-systeem?
Guido Rasschaert, algemeen secretaris ACOD-CGSP: ‘De cijfers liegen er niet om. We kunnen niet ontkennen dat het controlesysteem het aantal afwezigheden heeft doen dalen. Vooral bij de korte afwezigheden voelt men het effect. Er zijn natuurlijk klachten, zeker nu de grote groep van Financiën ook onder de regeling valt. Maar die klachten zijn vaak terug te brengen tot de schok bij het invoeren van een nieuwe cultuur. Men was geen controle meer gewoon. Toch komt het vaak voor dat men klaagt over de houding van de artsen. Die zijn al eens – ik wik mijn woorden – moeilijk in de omgang. Daarnaast blijven we vanuit vakbondszijde erbij dat deze controle een enorme investering vergt, terwijl de preventie veel moeilijker ligt. Dat is geenszins de fout van Medex. Maar het is een vaststelling die we maken.’
Hoe kijken Ambtenarenzaken en Volksgezondheid naar die vraag om meer centen voor preventie?
Dirk Cuypers, voorzitter Volksgezondheid: ‘Ik zou maar al te graag de middelen hebben om hieraan te verhelpen. Sommige bedrijven slagen er bijvoorbeeld in om het aantal afwezigheden te verminderen dankzij een eigen kinderopvang. Maar als voorzitter kan ik dit niet organiseren, want in onze FOD is dit het domein van de sociale dienst en dus in handen van de vakbonden. Aan mij en mijn directiecomité wordt een instrument ontnomen dat determinerend kan zijn. Die discussie wil ik echt wel openen.’
Jacky Leroy, voorzitter Ambtenarenzaken: ‘Welzijn is ruimer dan een controle op de werkplaats. Er wordt bijvoorbeeld ernstig geïnvesteerd in thuiswerken en de voorbije jaren zijn toch wel veel ambtenaren kunnen verhuizen naar modernere kantoren. Overigens zijn er ernstige budgetten precies voor de sociale diensten, die in veel FOD’s in handen zijn van de vakbonden.’
De vragen van de Fedralezers
Op controle voorbij de taalgrens
‘Ik moest op controle bij een arts aan de andere kant van de taalgrens. Kan dat zomaar?’
Niet de plaats van het dokterkabinet speelt een rol, maar de talenkennis van de arts. Het is aan de arts zelf om aan te geven of hij tweetalig is.
Patiënt mag het huis niet verlaten
‘Volgens mijn huisarts mag ik het huis niet verlaten. Volgens de controlearts moet ik me bij hem aanbieden. Hoe zit het nu?
Volgens een tien procent van ziektebriefjes mag de patiënt het huis niet verlaten. In dat geval moet men niet de verplaatsing maken naar de controlearts. Het volstaat om de controlearts telefonisch te melden dat men het huis niet mag verlaten.
Ziek geworden op het werk
‘Als ik ziek word op het werk, onder welke regeling val ik dan?’
Dit wordt niet gezien als een ‘dagziekte’. Als je de toestemming hebt van de chef om het werk te verlaten, volstaat die toestemming. Als u meerdere dagen thuis blijft is wel een briefje van de dokter noodzakelijk.
Controle op vrijdag
‘Ik was ziek van maandag tot vrijdag, en kreeg controle op vrijdagnamiddag. Is dit geen tijdverspilling voor de arts?’
Hierover is nog geen consensus binnen Medex. Enerzijds laat het systeem toe dat je gecontroleerd wordt op de laatste ziektedag. Anderzijds kan een dergelijke controle inderdaad maar weinig nieuwe informatie meer opleveren, maar bijvoorbeeld wel een verlenging van de ziekteperiode voorkomen.
Controlearts twintig kilometer verder
‘Ik moet twintig kilometer rijden naar de controlearts. Waarom stuurt men mij zo ver? Er zijn toch genoeg dokters in mijn eigen gemeente?’
De controlearts mag geen controles uitvoeren in zijn eigen werkterritorium. Dat moet vermijden dat de arts zijn eigen patiënten zou controleren. Een onvermijdelijk gevolg: de controlearts heeft altijd zijn kabinet buiten je eigen regio.
Kankerpatiënte krijgt controle
‘Ik ben al een jaar in behandeling tegen kanker en kreeg een controlearts aan de deur. Dat is toch volkomen nutteloos?’
Als het ziektebriefje een dergelijke aandoening vermeldt, zal men in de databank aangeven dat geen controles nodig zijn. Niettemin kregen we brieven van lezeressen in dit geval.
Dirk Cuypers, voorzitter Volksgezondheid: ‘Dergelijke patiënten controleren heeft geen zin en veroorzaakt volkomen nodeloze irritaties. Het systeem is zo ontworpen dat die mensen geen controle meer zouden krijgen. Concreet blokkeert Medex de controle van zodra we het ziektebriefje ontvangen. Ook kan de controlearts steeds aan Medex doorgeven deze persoon niet meer te controleren. Dat is onze uitdrukkelijke bedoeling. Als er wel een controle volgt is dat pijnlijk en daarvoor wil ik me excuseren. Ik moet wel nog vermelden dat attesten die dateren van voor het nieuwe controlesysteem, niet opgenomen zijn in onze nieuwe webapplicatie. Dit kan misschien verklaren waarom deze persoon spijtig genoeg toch een controle kreeg.
